ارزيابي سوانح
مقدمه
ارزيابي سوانح جمع آوري و تحليل اطلاعات مربوط به سوانح و پاسخ به آن مي باشد. حيطه اطلاعات مورد نياز ، در برگيرنده جزئيات واقعي مخاطره ايجاد شده به دليل سانحه، نياز هاي افراد تحت تاثير قرار گرفته و منابع موجود براي پاسخ به آن نياز ها مي باشد
فرآيند ارزيابي در تمامي مراحل آمادگي، اضطرار، تسكين و بهبود ، بصورت امري ضروري مي بايست در نظر گرفته شود . همان طور كه نياز هاي جامعه در طي اين مراحل تغيير مي كند ، اهداف ارزيابي در حال پيشرفت نيز تغيير خواهد كرد.
ارزيابي تكليف مديريتي بسيار مهمي است كه بايد با تصميم گيري موثر، برنامه ريزي ، نظارت و كنترل واكنش سازماندهي شده همراه باشد.
ارزيابي نياز ها و منابع در انواع سوانح بدون در نظر گرفتن دليل و سرعت شروع آن مهم مي باشد. ارزيابي در تمام فاز ها قابل شناسائي سانحه مورد نياز خواهد بود ، كه شامل شروع عمليات اضطراري براي نجات جان افراد تا مرحله ثبات و تسكين تا بهبود بلند مدت ، بازسازي و بازگشت به وضعيت نرمال مي باشد
اهداف ارزيابي در مراحل مختلف چرخه مديريت بحران:
مرحله هشدار:
ý تعيين مي كند كه جمعيت بلا ديده بايد چه اقدامات و پيشگيري هايي را براي محافظت از جان و مال خود در برابر تاثير مخاطره مورد انتظار، انجام دهند.
ý مقدمات برنامه آمادگي را جهت اجراي ارزيابي فعال مي سازد.
مرحله اضطراري:
ý گزارش وضعيت اضطراري را تاييد مي كند و دامنه كلي خسارات وارده را تخمين مي زند.
ý جمعيت در معرض خطر را شناسائي، مشخص وكميت گزاري مي كند.
ý در مشخص كردن و اولويت گزاري فعاليت ها و منابع مورد نياز براي كاهش ريسك هاي فوري كمك مي كند.
ý توانائي مقابله محلي كه شامل منابع سازماني ، پزشكي و لجستيكي مي باشد را مشخص مي كند.
ý به پيش بيني مشكلات جدي آيند كمك مي كند.
ý به كنترل و هدايت واكنش فوري كمك مي كند.
مرحله تسكين:
ý اولويت مردم متاثر از حادثه را تعيين مي كند.
ý خط مشي ها و سياست هاي دولت در رابطه با كمك در سوانح بعدي را مشخص مي كند.
ý پشتيباني اضافي مورد نياز از منابع ملي و جهاني براي تسكين و احياء را تخمين مي زند.
ý نظارت بر نتايج و بازدهي ادامه اقدامات مربوط به تسكين.
مرحله بهبود:
ý آسيب اقتصادي وارده به منابع قابل توجه را تعيين مي كند.
ý تاثير سانحه بر برنامه هاي توسعه كنوني را ارزيابي مي كند.
ý فرصت هاي جديد براي توسعه كه در اثر حادثه ايجاد شده اند را شناسائي مي كند.
ارزيابي بايد با دقت برنامه ريزي و هدايت شود. زنجيره اي از فعاليت ها بايد انجام گردد و هر كدام بايد با جزئيات برنامه ريزي شده باشد . فعاليت هاي زير معمولا فرآيند ارزيابي را تشكيل مي دهند :
ý مشخص كردن نيازهاي اطلاعات و منابع داده هاي قابل اطمينان و موثق
ý جمع آوري داده ها
ý تجزيه و تحليل داده ها
ý گزارش دهي نتايج، پيش بيني و جايگزين ها به برنامه ريزان مناسب و تصميم گيرندگان
تيمهاي ارزيابي
حضور اعضاي با تجربه در زمينه ارزيابي و تحقيق و بررسي در تمام مراحل كار براي اعضاي تيم بسيار با ارزش است.از آنجا كه بسياري از تكنيك ها براي جمع آوري و بررسي داده هاي ارزيابي بر اساس عملكردهاي همگاني اتخاذ ميشوند،حضور اپيدميولوژيست هاي (همه گير شناسان) حرفه اي در بيشتربحران ها مفيد است. تشكيل تيمهاي درون سازماني بسيار مفيد است برنامه ريزان بايد جزييات دقيق منابع مورد نياز را درتمام فعاليت هاي ارزياتي بررسي كنند و تيمهايي را كه سيستم حمل و نقل مناسب،سوخت و تجهيزات ارتباطي مناسب دارند را مورد حمايت ويژه قرار دهند.
گروههاي تخصصي ارزيابي شامل وزارتخانه هاي ملي،آژانسهاي سازمان ملل،سارمان هاي بين المللي، نهادهاي غير دولتي محلي و ارگانهاي نظامي ميباشد.هر تيم بايد وظايف و عملكردهاي خود را دقيقآ بررسي كند و عملكرد تيمهاي مختلف بايد هم راستا و در يك جهت باشد.
نقشها و فعاليت هاي لازم در ساخت يك تيم ارزيابي :
تيمهاي ارزيابي
_ متخصصين نظامي
_ اپيدميولوژيست (همه گير شناس) در زمينه بهداشت همگاني
_ متخصص تغذيه
_ متخصص بهداشت محيطي
_ متخصص بهداشت محيطي با مهارت در زمينه ارزيابي عملكردها براي تآمين آب مورد نياز.
رهنمود هاي برنامه ريزي و طراحي سيستم ها:
1. ارزيابي ها معمولا فقط زماني مفيد هستند كه سيستمي براي ثبت و تلفيق داده ها و ارزيابي و ارسال مفاهيم آنها موجود باشد. يك برنامه ارزيابي از قبل برقرار شده لازم مي باشد. آن برنامه بايد مشخص كند چه كسي داده ها راجمع آوري ميكند،كجا و چه وقت، چه كسي چه چيزي را به چه شخصي گزارش مي دهد، چگونه داده ها تحليل مي شوند، ارزيابي ها چگونه ارسال مي شوند و نتايج چگونه ثبت مي گردند.
2. تحليل ارزيابي داده ها بايد تغييرات در نياز ها و تغييرات در دسترس بودن منابع را در طي زمان در نظر بگيرد. اين مطلب بسيار مهم است كه از نياز هاي احتمالي در زماني كه منابع موجود است اطلاع داشته باشيم.
3. برنامه ريزان بايد به استفاده كنندگان اطلاعات ارزيابي توجه كامل داشته باشند. داده ها بايد توسط شخص يا واحد عملياتي شناخته شده براي برآورده كردن نياز هاي خاص جمع آوري شود.
4. دولت بايد شخصي را تعيين كند تا جمع آوري و تحليل هماهنگ ارزيابي داده ها را تضمين كند.
5. صلاحيت هاي افراد انتخابي براي انجام ارزيابي و توانايي و مهارت هاي آنها براي انجام كار بسيار مهم است. اين مطلب مخصوصا زماني كه تيم هاي فني براي ارزيابي سيستم هاي حياتي در جوامع بزرگ انتخاب شده اند حائز اهميت مي باشد.
6. اختصاصي بودن در جمع آوري داده ها عامل مهمي مي باشد. هدف ارزيابي ها بايد اين باشد كه منابع موجود محدود را براي نياز هاي حياتي پيش بيني شده مطابقت دهند.
7. يكي از عوامل مهم در ارزيابي اضطراري وجود بررسي كنترل كيفيت زمينه اي بر برنامه ها ، شيوه هاي اضطراري و زماني كه فوريتي رخ مي دهد ، بررسي فوري كيفيت جمع آوري ، ارزيابي و ارسال داده ها مي باشد.
8. با بازماندگان سانحه بايد همفكري شود و ساختار هاي اجتمائي و مكانيزم از عهده برآمدن آنها بايد براي ارزيابي واكنش خود جامعه به سانحه مرور شود.
سيستم هاي ارزيابي:
ارزيابي موثر به يك سري فعاليت هاي از پيش برنامه ريزي شده هماهنگ و هدايت شده نياز دارد. سيستم ارزيابي حداقل از شش جزء تشكيل مي شود:
در ابتدا بايد يك برنامه ارزيابي كلي وجود داشته باشد كه تمام تشكل هاي عملياتي با آن موافقت داشته باشند. با اين كار محدوده مسئوليت ها و پاسخگويي، رهنمود ها و استاندارد شيوه هاي كاري و كانال هاي گزارش دهي مشخص مي گردد. همچنين مشخص مي كند مسئوليت هاي ارزيابي چگونه در طي زمان تغيير مي كنند، كه اين اين امر در طي تغيير تمركز از نجات جان اضطراري و ترميم خدمات و برنامه ريزي اقتصادي به بهبود و بازسازي صورت مي گيرد. برنامه ارزيابي بايد يك سري برنامه هاي احتياطي با جزئيات بيشتر را با هم تركيب كند كه انواع مختلفي از مخاطرات كه بر كشور تاثير گذار مي باشند را در بر گيرد.
دوم ؛ اينكه يك مجموعه جامع از داده هاي پايه بايد وجود داشته باشد كه به سرعت و به آساني در دسترس افرادي كه ممكن است به آنها نياز داشته باشند قرار گيرد. اطلاعاتي كه از چنين بانك اطلاعاتي به دست مي آيد معمولا شامل موارد زير است:
ý اندازه و ساختار آماري جمعيت تحت تاثير قرار گرفته
ý مكان و مشخصه هاي سيستم هاي حياتي از جمله آب، برق، ارتباطات از راه دور، حمل و نقل
ý مكان، مالكيت و اندازه انبار منابعي كه مي تواننند در كاهش مورد استفاده قرار گيرند
ý ساختار اجرايي ناحيه متاثر
سوم ؛ نياز براي به وجود آوردن سيستم جمع آوري داده ها ي عملياتي بعد از سانحه وجود دارد. اين امر شامل نقاط گزارش دهي تعيين شده ، شيوه هاي گزارش دهي ، راه هاي ارتباطي تعيين شده ، و تيم هاي تجسس ميداني مي باشد. اين اوامر بايد با شيوه هاي جمع آوري داده ها كه سريع، ساختاري و بر پايه الزام استفاده از نمونه هاي رسمي و تكنيك هاي بررسي حمايت شود و به هر حال ساده انجام گيرند.
چهارم ؛ تشكيل يك يا چند مركز بررسي و مقايسه همراه با كادر ويژه و روشهاي تاييد شده .
پنجم ؛ ايجاد عملكردهايي براي گزارش ارزيابي ها و ارايه آنها به تصميم گيران ضروري است .
ششم ؛ اطلاعات به دست آمده از شبكه هاي ارتباطي بايد تعيين شوند اصلاح و حفاظت شوند و به طور منظم بررسي شده و در آخر سازماندهي شوند.
هفتم ؛ در نهايت ايجاد عملكردهايي براي كنترل كيفيت و استاندارد كردن تجهيزات سيستم مديريت، جمع آوري داده ها و عمليات ارزيابي ضروري است.
گردآورنده : محّمد رضا خان پور
کارشناس مدیریت امداد در سوانح
هزار بار گفتم